Fırtınaya Hoşgeldiniz

Bu siteye artık herhangi bir ekleme yapılmayacaktır.

31 Temmuz 2007 Salı

Telif hakkı ve korsana müzik özelinde aykırı bir bakış

Telif hakkı ve korsana müzik özelinde aykırı bir bakış

“Korsana hayır” kampanyalarının çığ gibi büyüdüğü , kitleselleştiği , korsan karşıtlarının da hedef olarak mp3 paylaşanları , sokakta cd , kitap … satan çocukları hedef aldığı bir zaman dilimi …

Önce kavramlara terminolojik ve etimolojik yaftalar yapıştıralım .

Telif hakkı nedir ?

Telif Arapçadan girmiş dilimize . “Uzlaştırma” demek . Telif hakkı , TDK’ya göre “bir fikir yada sanat eserini yaratan kişinin , bu eserden doğan haklarının hepsi “ dir . İlk telif 1486 da yazar Sabellicus tarafından alındı .

Sanayileşmeyle beraber oluşan piyasa kavramı , sanatın ve diğer fikri üretimlerin bir sahibi olmasını gerektirdi . Çünkü üretimin karşılığı , sadece “para” olmaya doğru gidiyordu . Dolayısıyla bir üretim biçimi olan sanatta da bir maddi karşılık olmalıydı .

Özellikle sanatta profesyonelleşmenin gerçekleşmeye başlamasıyla , sanatı meslek haline getiren gruplar oluştu . Bu sanatçılar , eserler üreterek geçimlerini sağlıyorlardı . Tabi, artı-değerciler için bu gelişme , başka bir sektörün ufukta göründüğü anlamına geliyordu .

Telif hakkının gerçekte ne olduğunu anlamak için tüm piyasa söylemlerine kulakları pamuklayıp , özel mülkiyetin “ne”liğine dair düşünmek gerekiyor . Yani bütünü anlamak , tarihsel birikimi algılamak .

Mülklüleşme – Sahiplileşme

Belki , canlılık “var” olduğundan beri şiddet vardı . Fakat örgütlü savaşımlar özel mülklerin paylaşılamaması yüzünden başladı . Daha doğrusu varlığı yüzünden … Üzerine ev yaptığımız , para karşılığı birilerinden tapusunu aldığımız yerin , bize ait olmasının açıklanabilir bir tarafı var mı bilmiyorum ? Telif hakkı da buna benziyor . Bestelenen şarkılar , yazılan yazılar , çizilen resimler … eseri yapan kişinin yalnızca kendi birikimleri değildir . Öncekilerden sayısız örnek , deney , eser vardır kişinin aklında . Sanatta zaten böyledir , birikimlerinin anlık dışa vurumudur . Toplumsal ve bireysel nitelikler taşır .

Sanat , aynı zamanda bir ihtiyaç yada en azından dışa vurma gerekliliğinin bir aracıdır.. İlkel çağdan başlanarak bunun örnekleri verilebilir . Dolayısıyla sanatçının eseriyle kurduğu ilişki de ediminin ihtiyaç teşkil etmesi ve kişinin kendini gerçeklemesine olanak yaratması üzerinden olmalıdır .




Telif hakkı bugün “sanatçının emeğinin karşılığı” diye pazarlanıyor . Fakat bilinmelidir ki sanatçılar hasılatın %5-10 ‘unu alıyorlar . Bazıları onu da alamıyor . Bilin bakalım aslan payı kime kalıyor ?
Sanatın babaları , sanatçıları ve bir grup burjuva aydınını manipüle edip “sanatçı emeğinin karşılığını korsan yüzünden alamıyor “ kanaatini oluşturmaya çalışıyor 1 . Bunun için gerek resmi gerek sivil düzlemde ciddi propaganda faaliyetleri yürütüyor . Örneğin Türkiye’nin bir çok yerinde yürütülen “korsana hayır” kampanyaları 2. Yada MEB’in düzenlediği “Korsana karşı çocuklar” yarışması 3. Korsanla mücadele için AB , Türkiye’ye 1,5 milyon avro destek sağlıyor . 2004 – 2005 yıllarında başlayan gözaltılar 2006 yılında “uyum yasaları” çerçevesinde tutuklamalara dönüşüyor 4.

Peki nedir bu korsan ?

Korsan Yunanca koursaros veya İtalyanca corsaro dan geliyor . Yüce !!! kurumumuz TDK’nın sözlüğünde “ başkalarının haklarını zor kullanarak alan kimse “ diye tanımlanıyor .
Başka bir sözlükten ; “ Bir devlete ait militer veya paramiliter deniz gücü “ .
Korsanlar , belki önceleri kapitalizmin can damarlarından olan deniz yollarında tehlike!! teşkil ederek sömürücülere zor zamanlar yaşattıysa da daha sonra devletlerin kontrolünde çalışmaya başlamış . Zaman zaman bugünün kontrgerilla faaliyetlerine benzer faaliyetler de yapmışlardır .
Korsanların birkaç temel özelliğini vurgulamak gerek . Korsanlar ticaret gemilerine saldırırlardı . Çoğu zaman kaptanlarını kendileri seçiyor , kendileri indiriyorlardı . Ganimetlerini gömmüyorlardı . Buradan korsanlara dair çeşitli çıkarımlar yapmak mümkün fakat bu yazıda değil …
Korsanın bugün çok yaygın kullanılan bir anlamı da “bir hakkı izinsiz kullanma” yada pratik durum itibariyle “bir üretimin kayıt dışı piyasasını oluşturma” .
Korsanın bugün ekonomik olarak 2 yönü var . Bir tanesi gözümüze sokulan kapitalist piyasa ekonomisi karşıtı tarafı .

Tüketememek – Tüketmek

Sermaye gruplarının büyük paralar dökerek oluşturduğu


tesislerde üretilen eserlerin satışlarından zarar etmesini sağlayan korsan kitap , program , müzik , resim .

Bunun sonucu olarak 20 liralık kitabın , 15 liralık albümün yerine 3-5 liralık korsanlarını tüketmeye başlayan , iktisadi orta ve alt tabakada bulunan halk , sanat ürünleriyle buluşma şansı yakaladı . Örneğin “mp3 devrimi” ile halk “hırsızlık” yapmaya başladı . Daha doğrusu kendi sanatsal , sosyal ve kültürel birikimlerinden oluşan eserleri geri almaya başladı.Bu anlamda korsan , halkın iradesini yansıtma , kamulaştırma aracı oldu . Yalnız sonraları ortaya çıkan bir sonuç ta sanat eserinin değersizleşmesiydi . İnsanların tüketim kültürünün içindeliğine paralel olarak …

Fakat , zamansal olarak daha sonra oluştuğunu özellikle belirtmek isterim , korsan sonraları piyasaya hizmet etmeye başladı . Bizzat şirketler tarafından kurulan mp3 siteleri ve
------------------------------------------
1 Sanatçılar (MESAM) şişli belediyesine gidip , telif sorununun çözümünü tartışıyorlar
http://www.haberler.com/sanatcilar-telif-haklari-sorununu-sisli-belediyesi-haberi/
Popüler sanatçılar meclise gitmiş
http://www.tgrthaber.com.tr/news_view.aspx?guid=82cb614f-139c-47a2-b96d-7358d17d8d12
2http://www.mesam.org.tr
3 http://www.meb.gov.tr/duyurular/duyurular2006/projeler/korsana_karsi/korsanakarsi.html
4 http://www.tumgazeteler.com/haberleri/korsan-cd/

artık zaten çok rağbet görmeyen albümlerin gelirleri yerine reklam gelirleri ile piyasada var olacaklardı 1. Şarkıların internette dolaşması da iyi bir tanınma aracı oluyordu sanatçı için . Bu tanıtım konser ve benzeri organizasyonlarda sonuç ( para ) bulacaktı .
Hatta satılmayan albümlerini korsan satanlara sattıran şirket sahipleri var 2 .
Sanatın dışında da telif hakkı son sürat sömürüyor . Örneğin Türkiye’de meclisten geçen tohumculuk yasası 3.

Burjuva medya korsan tartışıyor

Türkiye medyasında Hakkı Devrim, İsmet Berkan, Mehmet Yaşin, Özdemir İnce, Cem Akaş, Metin Celál. Doğan grubu gazetelerinde 2004 şubat-mart aylarında tartıştılar4 . Tartışmanın geneline halkçı bir açılım getiren Cem Akaş idi . Bir müzik yayıncıları genel sekreteri , bir yayın grubu yönetim kurulu üyesi ve birkaç tane köşe yazarı …

Cem Akaş , telif hakkını 1 seneyle sınırlaması , İsmet Berkan da yayınların ucuzlatılması gibi çözümler ürettiler . Bu çözümler tabii ki kısa vadede ileri hamlelerdir . Fakat sorunun kendi kökenine ilişkin bir sonucu beraberinde getiremeyecek kadar bütünsellikten uzaktır .

Çözüme dair

Şirket patronlarından medet ummak yerine sanatçıların öz iradesini ortaya koymasını sağlamak gerekir . Çünkü üretimi yapan sanatçıdır . Sistemin kendi tüketim çelişkisinin bedeli yine halka fatura edilmeye çalışılıyor 5.

Halkın bu sorun üzerinde birincil değiştirici – dönüştürücü rolü olamaz . Sanatçıların kuracakları sanat kolektifleri , alternatif şirketleşmeler kısa vadede çözüm gibi görünen , köklü çözüme de ışık tutabilecek niteliktedirler . Şu anda müzik piyasasının %85’ini elinde bulunduran Big five şirketler grubundan bağımsızlaşmak gereklidir .

Ama köklü çözüm amatörleşmeden geçmektedir . Bu amatörleşme , müziğin teknik yapısına ilişkin değil , müziğe yüklenen anlama ilişkindir . Bu anti-profesyonelliğin gerekliliğini sonraki bir yazıda enine boyuna tartışırız .

Telif hakkı ihlallerine karşı çözümü sokak yerine emniyette , mecliste … arayan sanatçılara son sözüm olsun . Okuduğunuz her Nazım şiiri , dinlediğiniz her Aşık Veysel türküsü için Pir Sultan Abdal’ın , Hayyam’ın , Muharrem Ertaş’ın , Jose Marti’nin , Montaigne’nin...mezarına yüzde bırakın !!!

Serdar

Gönderen Adsız zaman: Salı, Temmuz 31, 2007  

Etiketler: ,

0 Yorum ve Eleştirilerinizi bekliyoruz:

Yorum Gönder